<

Het grootste bed van warm zand: de Arabische Woestijn

Share

woestijn spreukHet grootste bed van warm zand: de Arabische Woestijn

De Grote Arabische Woestijn of kortweg Arabische Woestijn is met een oppervlakte van 2.330.000 vierkante kilometer de grootste ononderbroken zandvlakte van de wereld. Het omvat praktisch het gehele Arabisch Schiereiland.

Door de variatie in kleuren en formaties is de Arabische Woestijn een absoluut wonder van de natuur. Mineralen als quartz hebben het woestijnzand in warme tinten bruin-oranje tot donkerrood gekleurd. Maar er zijn ook gebieden waar het zand kristalwit of overwegend geel is.  Dat zand, dat als kleurrijke mozaïeken in glooiende golven over de aarde is gelegd, maakt de woestijn onvoorspelbaar, verrassend en mysterieus tegelijk .

Ontstaan van de Arabische Woestijn

Het Arabisch Schiereiland is niet altijd woestijn geweest. Voor de ijstijd lag het onder zee. Door de vorming van ijskappen op de polen trok het water zich terug en er bleef een zout en verlaten land achter.

Het gebied is ook vruchtbaar en groen geweest. Maar na perioden van droogte en regen, veranderingen in het zee-niveau en door de wind bleef uiteindelijk het woestijnlandschap over.  In het Hajar gebergte ontstonden diepe wadi’s, terwijl rondom het gebergte alluviale vlaktes door aangeslibd zand werden gevormd. Langs de kust vormden zich zoutvlaktes en de binnenlanden werden bedekt met zand.

Zandduinen

De zandduinen in de Arabische woestijn kunnen prachtige formaties aannemen door een combinatie van windkracht, windrichting en samenstelling van het sediment. Ze kunnen de vorm hebben van halve manen (Barchant) of lineair of parabolisch gevormd zijn. Er zijn ook duinformaties in de vorm van een koepel of een ster. Hoe een paar van die formaties eruit zien, kun je in onderstaande video over de Sahara zien.

(by Nel sogno 108)

Rub Al Khali woestijn

In het midden van de Arabische Woestijn ligt een uitgestrekte zandvlakte van ongeveer 650.000 vierkante kilometer. Dit deel van de woestijn is bekend onder de naam Rub Al Khali woestijn of het ‘Lege Kwartier’. Het strekt zich uit over Jemen, Saoedi Arabië, Oman en de Verenigde Arabische Emiraten.
De Rub Al Khali is een van de droogste woestijnen ter wereld. De temperaturen kunnen oplopen tot boven de 55 graden Celcius en er valt minder dan 35 millimeter regen per jaar. Hier is geen leven, alleen maar zand en een paar doorgewinterde Bedoeïenen. Wel ligt er een boel olie onder de grond.

De griezelige duin Tel Moreeb

In Liwa in het zuid-westen van de Verenigde Arabische Emiraten liggen spectaculair hoge zandheuvels. De wind heeft het zand daar opgestuwd tot duinen zo hoog als flatgebouwen. De hoogste zandduin Tel Moreeb (de griezelige duin) is ongeveer 300 meter hoog met een helling van 50 graden aan de top. Om echt te beseffen hoe hoog en steil dat is, moet je er gaan kijken. Bijvoorbeeld tijdens het Moreeb festival wanneer quadbikers en motorsporters gevaarlijke stunten op de berg uithalen.

Hoogste zandduin ter wereld

Tel Moreeb mag dan wel griezelig zijn, de meest spectaculaire zandheuvel ligt in de woestijn bij Uruq Al Hadd in Dhofar, in het zuiden Oman. Deze berg torent 455 meter boven zeeniveau uit en is daarmee de hoogste zandduin ter wereld. Om deze berg te beklimmen moet je wel bereid zijn om drie uur door het ruwe en verlaten woestijnlandschap van Ramlat Al Jadilah te rijden.

Fossielen en meteorieten

Op verschillende plaatsen in de woestijn zijn fossielen gevonden van zeedieren, waterbuffels en nijlpaarden. In de rotswanden van Jebel Maleihah (Fossil Rock) bij Dubai kun je nog altijd marine fossielen in de stenen ontdekken.
Verder liggen er tussen de duinen meteorieten en fossiele gebruiksvoorwerpen verscholen.

Ook de woestijn zelf fossiliseert onder bepaalde omstandigheden. Dat levert prachtige gelijnde formaties op (zie foto).

Flora en fauna

Misschien verwacht je het niet, maar de Arabische zandwoestijn zit vol leven! Als je vroeg in de ochtend door de woestijn loopt kun je sporen van dieren zien. Ze hebben bijzondere aanpassingen om te kunnen overleven in het droge dorre landschap. Zo biedt de woestijn een thuis aan verschillende reptielen, zoals de prachtig gekleurde Agame, de Zandvis en verschillende slangensoorten. Ook leven er insecten, spinnen en schorpioenen. Herbivoren zoals de Arabische Kameel, de Gazelle en de Woestijnhaas grazen van de spaarzame vegetatie en likken de dauw van de takken. Sommige dieren recyclen water, terwijl predatoren, zoals het Arabische luipaard, de Rode Vos en de Caracal leven van het vocht in hun prooien.

Een groep taaie planten en bomen overleeft van het kleine beetje vocht in het zand, zoals de Acacia en de Ghaf boom. De meeste planten laten in perioden van droogte hun blad vallen, waardoor ze dood lijken. Sommigen planten drogen bijna helemaal uit, zoals de ‘Firemaker bush’ (Leptadenia pyrotechnica), die door de bedoeïenen werd gebruikt om vuur te maken. Maar na de minste of geringste regenbui bloeien alle planten letterlijk en figuurlijk weer op.

Navigeren in de woestijn

Jaarlijks verdwalen mensen tussen de eindeloze duinen. De woestijn kent simpelweg geen links en rechts en de ene duin is vaak niet te onderscheiden van de andere. De bedoeïenen waren kampioenen in het navigeren door de woestijn. Overdag maakten ze gebruik van de stand van de zon en in de nacht van de sterren. Daarnaast gebruikten ze grote bomen, rotsen en grote herkenbare zandduinen als richtingaanwijzer. ‘Loop vanaf de grote berg 5 dagen in de richting van de opkomende zon. Achter de rots vind je de oase’.

Bovendien konden de Bedu’s de duinen ‘lezen’. Zij zagen dat wanneer de wind uit het oosten kwam, de duinen van noord naar zuid liepen. Daarnaast konden ze aan de hand van de duinvorm zien wat de samenstelling van de onderliggende grond was. Zo wisten ze dat Barchan duinen zich vormden op plaatsen met gravel en weinig zand of onder welke duinen water te vinden was.

Niet zonder gevaar!

De woestijn oefent een onweerstaanbare aantrekkingskracht uit. Maar zo uitnodigend het warme zand en de fluweelzachte duinen ook zijn, zo gevaarlijk is de woestijn. En niet alleen door de zinderende hitte , de felle zon en de ijskoude nachten. Het gevaar zit hem in het zand.

Duinen liggen niet stil. Ze verschuiven door de wind of storten op een onvoorspelbaar moment als lawines naar beneden. Daarnaast vormen zogenaamde ‘zandputten’ tussen de duinen een reëel gevaar.
En wat dacht je van de shamal? Deze beruchte woestijnstormen snijden het zand door je huid, benemen je adem en onttrekken alle zicht. Zelfs kamelen die helemaal aangepast zijn aan het leven in de woestijn gaan tijdens de shamal helemaal plat op de grond liggen.

Ondanks deze gevaren is de grote Arabische Woestijn woestijn prachtig en kun je haar zonder risico bezoeken. Maar ga nooit alleen en onvoorbereid op pad!

Meer lezen of de sfeer proeven?

Wil je zelf een dag of nacht in de Arabische Woestijn doorbrengen? In luxe, actief of tussen de Arabieren? Bezoek dan deze pagina

Wil je weten hoe het voelt om in de woestijn te lopen? Lees dan het verhaal Zand in de Woestijn.

En een avondje rond het kampvuur in Saoedi Arabië beleef je hier.