<

Arabische Woestijn – grootste bed van warm zand

Share

De Arabische Woestijn

De Grote Arabische Woestijn of kortweg Arabische Woestijn is met een oppervlakte van 2.330.000 vierkante kilometer de grootste ononderbroken zandvlakte van de wereld. Het omvat praktisch het gehele Arabisch Schiereiland.

Door de variatie in kleuren en formaties is de Arabische Woestijn een absoluut wonder van de natuur. Mineralen als quartz hebben het woestijnzand in warme tinten bruin-oranje tot donkerrood gekleurd. Maar er zijn ook gebieden waar het zand kristalwit of overwegend geel is.  Dat zand, dat als kleurrijke mozaïeken in glooiende golven over de aarde is gelegd, maakt de woestijn onvoorspelbaar, verrassend en mysterieus tegelijk .

woestijn spreuk

Ontstaan van de Arabische Woestijn

Het Arabisch Schiereiland is niet altijd woestijn geweest. Voor de ijstijd lag het onder zee. Door de vorming van ijskappen op de polen trok het water zich terug en er bleef een zout en verlaten land achter.

Het gebied heeft ook vruchtbare en groene perioden gekend. Maar na tijden van droogte en regen, veranderingen in het zee-niveau en door de wind bleef uiteindelijk het woestijnlandschap over. In het Hajar gebergte ontstonden diepe wadi’s, terwijl rondom het gebergte alluviale vlaktes door aangeslibd zand werden gevormd. Langs de kust vormden zich zoutvlaktes en de binnenlanden werden bedekt met fijn stof en zand.

Door een combinatie van windkracht, windrichting en samenstelling van het sediment neemt het woestijnzand verschillende formaties aan. Zo ontstaan er zandduinen in de vorm van halve manen (Barchant) of duinen die lineair of parabolisch gevormd zijn. Er zijn ook duinformaties in de vorm van een koepel of een ster.
In onderstaande video over Sahara woestijn kun je zien hoe zandduinen zich vormen.

(by Nel sogno 108)

Rub Al Khali woestijn

In het midden van de Arabische Woestijn ligt een uitgestrekte zandvlakte van ongeveer 650.000 vierkante kilometer. Dit deel van de woestijn is bekend onder de naam Rub Al Khali woestijn of het ‘Lege Kwartier’. Het strekt zich uit over Jemen, Saoedi Arabië, Oman en de Verenigde Arabische Emiraten.
De Rub Al Khali is een van de droogste woestijnen ter wereld. De temperaturen kunnen oplopen tot boven de 55 graden Celcius en er valt minder dan 35 millimeter regen per jaar. Hier is geen leven. In het mulle zand verblijven alleen een paar doorgewinterde Bedoeïenen, meestal op doorreis naar betere oorden. Toch is dit deel van de woestijn een heel geliefd gebied. Er ligt namelijk een boel olie onder de grond.

Bijzondere duinen

In Liwa in het zuid-westen van de Verenigde Arabische Emiraten liggen spectaculair hoge zandheuvels. De wind heeft het zand daar opgestuwd tot duinen zo hoog als flatgebouwen. De hoogste zandduin Tel Moreeb, ofwel de griezelige duin, is ongeveer 300 meter hoog met een helling van 50 graden aan de top. Om echt te beseffen hoe steil dat is, moet je er gaan kijken. Bijvoorbeeld tijdens het Moreeb festival wanneer quadbikers en motorsporters gevaarlijke stunten op de berg uithalen.

Tel Moreeb mag dan wel griezelig zijn, de meest spectaculaire zandheuvel ligt in de woestijn bij Uruq Al Hadd in Dhofar, in het zuiden van Oman. Deze berg torent 455 meter boven zeeniveau uit en zou daarmee de hoogste zandduin ter wereld zijn. Om deze berg te beklimmen moet je wel bereid zijn om drie uur door het ruwe en verlaten woestijnlandschap van Ramlat Al Jadilah te rijden.

 

fossiele duinen door Robert Haandrikman

© R. Haandrikman

Fossielen en meteorieten

Op verschillende plaatsen in de woestijn zijn fossielen gevonden van zeedieren, waterbuffels en nijlpaarden. In de rotswanden van Jebel Maleihah (Fossil Rock) bij Dubai kun je nog altijd marine fossielen in de stenen ontdekken. Verder liggen er tussen de duinen meteorieten en fossiele gebruiksvoorwerpen verscholen.

Onder bepaalde omstandigheden, bijvoorbeeld door het weer of door de samenstelling van de bodem, fossileren zandduinen. Hierdoor ontstaan gelijnde vlaktes of rotsen met artistieke vormen. De woestijnroos vormt de meest bijzondere formatie. Deze roos is het best te beschrijven als een zoutkristal van zand, in alle vormen en maten.

Flora en fauna

Misschien verwacht je het niet, maar met uitzondering van het Lege Kwartier zit de Arabische zandwoestijn vol leven! Als je vroeg in de ochtend door de woestijn loopt kun je sporen van dieren zien. Ze hebben bijzondere aanpassingen om te kunnen overleven in het droge dorre landschap. Zo biedt de woestijn een thuis aan verschillende reptielen, zoals de prachtig gekleurde Agame, de Zandvis en verschillende slangensoorten. Ook leven er insecten, spinnen en schorpioenen. Herbivoren zoals de Arabische Kameel, de Gazelle en de Woestijnhaas grazen van de spaarzame vegetatie en likken dauw van de takken. Sommige dieren zijn zo ingenieus dat ze in staat zijn water te recyclen, terwijl predatoren, zoals het Arabische luipaard, de Rode Vos en de Caracal leven van het vocht in hun prooien.

Een groep taaie planten en bomen overleeft van het kleine beetje water in het zand, zoals de Acacia en de Ghaf boom. De meeste planten laten in perioden van droogte hun blad vallen of drogen bijna helemaal uit, zoals de ‘Firemaker bush’ (Leptadenia pyrotechnica), die door de bedoeïenen werd gebruikt om vuur te maken. Daardoor lijkt het alsof alle planten dood zijn. Maar niets is minder waar. Na de minste of geringste regenbui bloeien allen planten letterlijk en figuurlijk weer op. gazelle in de arabische woestijn by Robert Haandrikman, https://www.facebook.com/rhaandrikman Gazelle in de Arabische Woestijn

© R. Haandrikman

Navigeren in de woestijn

Jaarlijks verdwalen mensen tussen de eindeloze duinen. De woestijn kent simpelweg geen links en rechts en de ene duin is vaak niet te onderscheiden van de andere. De bedoeïenen waren kampioenen in het navigeren door de woestijn. Overdag maakten ze gebruik van de stand van de zon en in de nacht van de sterren. Daarnaast gebruikten ze grote bomen, rotsen en grote herkenbare zandduinen als richtingaanwijzer. ‘Loop vanaf de grote berg 5 dagen in de richting van de opkomende zon. Achter de rots vind je de oase’.

Bovendien konden de Bedu’s de duinen ‘lezen’. Zij zagen dat wanneer de wind uit het oosten kwam, de duinen van noord naar zuid liepen. Daarnaast konden ze aan de hand van de duinvorm zien wat de samenstelling van de onderliggende grond was. Zo wisten ze dat Barchan duinen zich vormden op plaatsen met gravel en weinig zand en onder welke duinen water te vinden was.

Niet zonder gevaar!

De woestijn oefent een onweerstaanbare aantrekkingskracht uit. Maar zo uitnodigend het warme zand en de fluweelzachte duinen ook zijn, zo gevaarlijk is de woestijn. En niet alleen door de zinderende hitte , de felle zon en de ijskoude nachten. Het gevaar zit hem in het zand.

Duinen liggen niet stil. Ze verschuiven door de wind of storten op een onvoorspelbaar moment als lawines naar beneden. Daarnaast vormen zogenaamde ‘zandputten’ tussen de duinen een reëel gevaar.
En wat dacht je van de shamal? Deze beruchte woestijnstormen snijden het zand door je huid, benemen je adem en onttrekken alle zicht. Zelfs kamelen die helemaal aangepast zijn aan het leven in de woestijn gaan tijdens de shamal helemaal plat op de grond liggen.

Ondanks deze gevaren is de grote Arabische Woestijn woestijn prachtig en kun je haar zonder risico bezoeken. Maar ga nooit alleen en onvoorbereid op pad!

Meer lezen of de sfeer proeven?

Wil je zelf een dag of nacht in de Arabische Woestijn doorbrengen? In luxe, actief of tussen de Arabieren? Bezoek dan deze pagina

Wil je weten hoe het voelt om in de woestijn te lopen? Lees dan het verhaal Zand in de Woestijn.

En een avondje rond het kampvuur in Saoedi Arabië beleef je hier.